De Nederlandse vertaling van dit artikel moet proefgelezen worden.
Vertaald in het nederlands door Joost Abrahams

8.4. Sponsfilters

Foto van auteur

Auteur : David Bogert

Gepubliceerd :

Tijd om te lezen :
10 minuten
Difficulty : Level 6

Excerpt :

Sponge filters are an excellent filtration option for aquariums, especially breeding tanks.
Sponsfilters zijn waarschijnlijk het goedkoopste filter. Sponsfilters zijn meestal hole cilinders van grijs schuim en zijn  ongeveer 10 tot 15 cm in diameter en 10 tot 20 cm hoog met een luchtslang die uit de bovenkant komt. Om dit filter te laten werken wordt lucht in een airlift-buis gepompt om water door de spons te trekken.
Eureka pauw
Eureka pauw

Er zijn twee toepassingen voor sponsfilters:

  • Het eerste gebruik is als mechanisch filter. Hier maakt men het filter ongeveer een keer per week schoon. De frequente reiniging verwijdert alle nuttige bacteriën die zich zouden kunnen ophopen voordat het effectief kan worden bij het oxideren van ammoniak. Maar de frequente reiniging verwijdert wel de vaste stoffen die in het aquarium drijven. Sponsfilters hebben meestal een te laag debiet om goede mechanische filters te zijn.
  • Het tweede gebruik is waarbij men het filter alleen lichtjes reinigt als het verstopt raakt, zoals elke twee maanden of vaker. Hierdoor kan het filter een goed biofilter worden.

Als men het sponsfilter voor de eerste gebruikt, alleen als mechanisch filter, dan moet men een ander filter in het systeem hebben om aan biofiltratie te doen. We gaan alleen in op het gebruik van een sponsfilter als biofilter.

Protomelas Similis
Protomelas Similis

Sponsfilters en biofiltratie

Simpele sponsfilters zijn verrassend goed in biofiltratie (afbraak van ammoniak in nitraat) met een laag stroomverbruik ALS EN ALLEEN ALS ze behoorlijke afmetingen hebben. Ze doen ook een verrassend goede beluchting. Helaas zijn ze gewoon niet erg aantrekkelijk in het aquarium. En luchtpompen kunnen ERG luidruchtig zijn,

De biofiltratie capaciteit van een 30 ppi sponsfilter is ZEER afhankelijk van de grootte van de spons. Hier zijn enkele berekeningen:

Afmeting cilinderVolume in kubieke inchesVolume in kubieke voetVierkante voet
3 "x4" hoog280.0165
4″x5″ hoog630.03612
5 "x6" hoog1180.06823
6 "x8" hoog2240.13044

Vanzelfsprekend zijn de zeer kleine sponsfilters alleen geschikt voor kleine betta-aquaria of nano-aquaria. Maar de grotere sponsfilters hebben een behoorlijke oppervlakte. Helaas, hoe groter de spons, hoe lelijker hij in het aquarium is.

picture of an aquarium fish Maylandia msobo, Magunga
Maylandia msobo – Magunga

Sponsfilters zijn lelijk en opdringerig in het aquarium. Veel aquarianen gebruiken ze in kweekaquaria met kale bodem, waar de langzame stroom door de spons de babyvissen niet vasthoudt en esthetiek geen probleem is. Er zijn veel professionele kweekopstellingen die een grote gecentraliseerde luchtpomp gebruiken (steevast levert deze VEEL geluid) om tussen de 10 en 50 aquaria met sponsfilters van lucht te voorzien. In grote aquaria kunnen er drie grote sponsfilters zijn.

Een opmerking over het schuim in sponsfilters. Er zijn enkele sponsfilters uit China die schuim van 40 ppi lijken te gebruiken. Dit schuim zal snel verstoppen. Let er bij het kopen van een sponsfilter op dat het schuim grof is, bij voorkeur 20 ppi (poriën per inch) schuim of 30 ppi schuim.

Sciaenochromis fryeri OB Ijsberg
Sciaenochromis fryeri OB Ijsberg

En het type luchtlift dat wordt gebruikt, is belangrijk. De meeste sponsfilters gebruiken een eenvoudig gat om zeer grote bellen te produceren die in de lucht liftbuis opstijgen. De grote bellen maken veel lawaai en sproeien alle kanten op als ze aan de oppervlakte komen. Grote bellen tillen ook niet veel water op. Pas zo'n filter aan om een luchtsteen of een liftbuis te gebruiken waarin een aantal kleine gaatjes zijn geboord. Houd er rekening mee dat luchtstenen bij hard water slechts enkele maanden meegaan en daarna moeten worden vervangen.

Andere sponsfilters hebben grote midden constructies waardoor een luchtsteen kan worden gebruikt. De vele kleine bellen van een luchtsteen tillen veel meer water op dan de grote bellen van het gat. Dus sponsfilters die luchtstenen gebruiken, zijn veel beter dan sponsfilters met gaten. De ideale luchtbel grootte is ongeveer twee milimeter.

En de hoeveelheid lucht die in de luchtsteen gaat, is belangrijk. Te veel lucht en de luchtbellen botsen en versmelten. Deze grote bellen tillen het water niet zo goed op en maken veel lawaai (denk aan een "gorgelen"). Te weinig lucht en weinig lift.

Cichlasoma festae Rode Terreur
Cichlasoma festae – Red Terror

"Beste" sponsfilter

De beste commerciële sponsfilter ontwerpen die ik ben tegengekomen, zijn de 20 ppi sponsfilters van Aquarium Co-op. Ze hebben de juiste maat schuim en ze hebben een verzwaarde bodem die voorkomt dat de spons gaat drijven. Het is absoluut het beste sponsfilter om te kopen. En koop indien mogelijk de grote of middelgrote spons. De twee kleinere maten zijn simpelweg te klein voor ELKE tank.

.

En merk op dat ik op geen enkele manier verbonden ben met Aquarium Co-op.

Hier zijn enkele andere fatsoenlijke sponsfilters:Sponsfilter

Kubusfilter Swiss Tropicals
Kubusfilter Swiss Tropicals
Albino Protomelas taeniolatus
Albino Protomelas taeniolatus

"Supercharge" sponsfilters

Om een sponsfilter "aan te jagen", verwijder je de luchtslang en voeg je een kleine powerhead toe aan de liftbuis van het sponsfilters. Dit maakt een sponsfilter een wat beter filter. Het zorgt ervoor dat het debiet omhoog gaat.

adding  powerhead to a sponge filter
powerhead toevoegen aan een sponsfilter

Er is ook een verscheidenheid aan kleine sponsfilters waarbij een powerhead water aanzuigt door een spons die is ingekapseld in een zwarte plastic behuizing. Dit "interne potfilter" is veel aantrekkelijker dan een normaal luchtaangedreven sponsfilter en is een uitstekende optie voor een klein aquarium.

Een interessant punt over het gebruik van een powerhead op een sponsfilter. Je zou denken dat een powerhead meer uitwerpselen en "bruine smurrie" aan de buitenkant van de spons zou geven en de spons daardoor onaantrekkelijker zou maken. In werkelijkheid gebeurt het tegenovergestelde. Het blijkt dat hoe sneller het water over vuil stroomt, hoe sneller het vuil uiteenvalt. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de zuurstofverdeling in het vuil.

Merk op dat hobbyisten soms een grote powerhead op een kleine 40 ppi sponsfilter plaatsen. De spons zal in deze situatie vrij snel inklappen. Het ideaal is een kleine powerhead op een groot 20 ppi sponsfilter.

lichnochromis acuticeps
Lichnochromis acuticeps

Hoe werkt een sponsfilter?

Er is slechte "smurrie" bestaande uit visafval en niet opgegeten voedsel dat zich aan de buitenkant van het sponsfilter bevindt. Dan is er de goede "smurrie" die zich aan de binnenkant van het filter bevindt en die grotendeels bestaat uit nuttige ammoniak-oxiderende bacteriën.

Pas wanneer deze filters worden schoongemaakt, kunnen er problemen optreden. De kolonies nuttige bacteriën (de goede "smurrie") in deze sponsfilters hebben tot een tot drie maanden nodig om na een grondige reiniging voldoende groot te worden om hun werk goed te doen. Deze filters werken dus, net als alle filters, alleen goed als je ze niet vaak schoonmaakt.

Dit is waarschijnlijk de meest intelligente beschrijving die een leverancier van aquariumproducten ooit heeft gemaakt. Het klopt op alle punten 100%.

Het bruine filterslib in een filter is voor het grootste deel levend en niet zomaar afval. Het verwijderen van deze modder doet meer kwaad dan goed. Het doel van het filtermedium is niet om deeltjes uit het water te filteren, zoals vaak wordt aangenomen. De media dienen als leefgebied voor een breed scala aan micro-organismen, waaronder bacteriën, archaea, wormen, ciliaten, flagellaten en vele andere. Deze micro-organismen leven in een gemeenschap die is gebaseerd op biofilms. De biofilms worden gemaakt door bacteriën die extracellulaire polymere substantie (EPS) afscheiden, wat vaak "slijm" wordt genoemd. De gemeenschap vormt een bioreactor die het afval verwerkt en omzet in voedsel en energie voor haar leden, en uiteindelijk in organische of anorganische producten die vervolgens door planten worden gebruikt, verdampen of worden verwijderd door waterverversingen. Het kost veel tijd om deze "filtergemeenschap" op te zetten; daarom is het erg belangrijk om het niet te storen, tenzij absoluut noodzakelijk.

From the Poret Foam (the same thing as “sponge”) Supplier (Swiss Tropicals)
Macrognathus siamensis Pauwpaling
Macrognathus siamensis – Peacock Eel

Sponsfilters reinigen

Sommige mensen maken hun sponsfilters regelmatig grondig schoon. Sommige mensen wel een keer per maand. Maar deze mensen gebruiken een truc. Ze hebben twee sponsfilters in elk aquarium. Ze maken er maar één tegelijk schoon. Dus de enkele dagen die een grondig gereinigde spons nodig heeft om te herstellen, zijn gedekt als het gaat om ammoniak. De ongereinigde spons doet het werk. Dit is een behoorlijke strategie.

Er is een experiment uitgevoerd met sponsfilters om de bewering te testen dat het schoonmaken van een sponsfilter meer kwaad dan goed doet. Negen sponsfilters werden zestien weken met eiwitpoeder gebruikt om er een grote hoeveelheid bruine smurrie in op te bouwen. Vervolgens werden ze een bepaald aantal keren onder een kraan (ongechloreerd bronwater) uitgeknepen. Ammoniak werd toegevoegd in een hoeveelheid van 8 ppm, vervolgens werd het ammoniakgehalte gemeten op drie dagen. Dit zijn de resultaten:

Aantal keer uitknijpen3 dagen6 dagen9 dagen12 dagen15 dagen18 dagen21 dagen
01.0000000
100.2500000
20.54.02.00.252.000
32.01.01.0>8.000.250
4>8.04.0004.02.00
50.5>8.02.04.00.251.00
6>8.0>8.0>8.04.01.000
7>8.04.001.04.00.250
8>8.0>8.02.08.00.252.00
Controle Geen filter>8.0>8.0>8.0>8.0>8.0>8.0>8.0

Deze resultaten waren verrassend. Conventionele wijsheid is dat de sponzen allemaal terug zouden komen in een periode van 6 tot 9 dagen, niet in 18 dagen.

Microctenopoma ansorgii sierlijke klimmende baars
Microctenopoma ansorgii – Ornate climbing perch

Deze test werd vervolgens in verschillende variaties voortgezet. Deze meerdere tests hebben vastgesteld dat:

  • Het reinigen van een nieuw geplaatst (maanden) sponsfilter onder LOPEND ongechloreerd bronwater OF LOPEND gechloreerd water verwijderde vrijwel alle nuttige bacteriën
  • Het schoonmaken van een nieuw geplaatst (maanden) sponsfilter door heen en weer te ZWIEPEN in een emmer niet-gechloreerd bronwater OF gechloreerd water liet aanzienlijke hoeveelheden nuttige bacteriën achter in het filter.
  • Het schoonmaken van een LANG GEVESTIGD (jaren) sponsfilter onder stromend ongechloreerd bronwater OF gechloreerd water liet aanzienlijke hoeveelheden nuttige bacteriën achter in het filter.

Je wilt dus nooit een relatief nieuw filtermedium in stromend kraanwater reinigen, punt uit. Je kunt ammoniakpieken krijgen. En je wilt de filtermedia slechts gedeeltelijk reinigen, niet grondig. Grondige reiniging kan ammoniak pieken geven. Maar oude gevestigde filters kunnen grondig worden gereinigd onder stromend water en zullen zeer snel weer op volle sterkte komen. Het lijkt erop dat er een zeer hardnekkige biofilm is die vele maanden nodig heeft om zich te vormen in sponsfilters. En chloor is GEEN probleem.

Deze tests worden volledig uitgelegd in deze link:

6.8. Grondige reiniging van een filter

picture of an aquarium fish Mylochromis spilostichus makokola reef
Mylochromis spilostichus – makokola reef

Een zeer goede YouTube-presentator runt ongeveer 40 zwaar bezette kweektanks op slechts twee luchtaangedreven sponsfilters per aquarium. Hun water is heel helder en hun vissen erg gezond! Ze reinigen de sponsfilters om de twee weken onder stromend chloorwater. Niet zoals ik het zou doen, maar het werkt prima voor hen. Dit illustreert hoe vergevingsgezind de hobby van het houden van vissen kan zijn. Hun spons had een aantal zeer hardnekkige, heilzame biofilms die hen succes opleverden.

Er was een YouTube-videomaker die haar sponsfilters eens per maand heel grondig schoonmaakte en ze vervolgens in bleekmiddel dompelde om ze te 'schoonmaken'. Dit is gewoon een beetje triest grappig. Dit is een YouTube-videomaker zonder enig begrip van de stikstofcyclus.

Heros severus Groen Gestreepte Severum
Heros severus – Green Banded Severum

Merk op dat één truc erg handig is bij het reinigen van sponsfilters. Cory van Aquarium Co-op (waarschijnlijk de slimste "Guru" in het houden van vissen) gebruikt plastic zakken om sponsfilters uit het aquarium te halen om ze schoon te maken. Hij legt de zak onder het sponsfilter in het aquarium en tilt vervolgens het water en het sponsfilter uit het aquarium. Op deze manier vermijdt men dat er heel veel vuil in het aquarium terechtkomt. Helder idee!